Congresthema ‘deontologie’: onafhankelijkheid, vertrouwen en verantwoordelijkheid centraal

De advocatuur staat vandaag voor tal van complexe uitdagingen: van digitalisering en toenemende data-toegang tot mediatisering van spraakmakende dossiers en samenwerkingen met externe actoren. Daarom blijft deontologie een belangrijk thema op dit congres, als levend kompas voor de praktijk van vandaag én morgen. Aan de hand van lezingen en workshops onderzoeken we hoe onafhankelijkheid, vertrouwelijkheid, confraterniteit en verantwoordelijkheid concreet vorm krijgen in een veranderende context.

Deontologie en confraterniteit

In de lezing ‘Deontologie en confraterniteit: actuele toepassingen en evoluties’ belichten Sebastiaan Vandenbogaerde (UGent en Balie van Oudenaarde) en Jan Meerts (advocaat te Antwerpen en bestuurder deontologie, tucht en regulering bij de OVB) hoe het Gerechtelijk Wetboek en de Codex Deontologie voor Advocaten in de praktijk worden toegepast en voortdurend worden geactualiseerd.

De sprekers zullen kijken naar de actuele invulling van het beroepsgeheim en confraterniteit binnen én buiten de procedure komt aan bod. Daarnaast kaarten de Meerts en Vandenbogaerde de juiste toepassing van de kernwaarden in een eigentijdse beroepsuitoefening aan.

Deze sessie toont hoe deontologie geen statisch normenstelsel is, maar een dynamisch kader dat mee evolueert met maatschappelijke en juridische ontwikkelingen.

Zichtbaarheid versus discretie

Advocaten zijn steeds vaker zichtbaar in de media. Ze duiden actuele dossiers, reageren op onderzoeken of treden op in spraakmakende zaken. Die zichtbaarheid versterkt het publieke profiel van het beroep, maar roept ook fundamentele vragen op.

In de interactieve workshop ‘“Top”advocaten in de media’ onderzoeken John Maes (partner bij METIS Advocaten) en Fatma Taspinar (journalist en anker bij VRT NWS) de delicate balans tussen publieke communicatie en deontologische grenzen. Maes en Taspinar bekijken in deze sessie het evenwicht tussen informatieplicht en beroepsgeheim, objectiviteit versus betrokkenheid en de toepassing van het reglement Advocaat en Media. Ze belichten daarnaast de verschillende snelheden van justitie en pers.

Deelnemers krijgen concrete handvatten om helder, professioneel en geloofwaardig te communiceren zonder de integriteit van het dossier of het vertrouwen in de advocatuur te ondermijnen.

Vertrouwenspersoon én onafhankelijke actor

De nieuwe Wet Private Opsporing (WPO) wil fundamentele rechten beter beschermen en de vroegere detectivewet toekomstbestendig maken. De ruime definitie van private opsporing creëert echter ook nieuwe uitdagingen én opportuniteiten voor advocaten. Vanuit zijn praktijkervaring licht Maarten Van Knippenberg (partner bij Belfort & Law) in de sessie ‘De bijzondere relatie tussen de Wet Private Opsporing en het beroepsgeheim van de advocaat’ toe hoe deze wet een juridisch kader kan bieden voor bepaalde activiteiten van de advocaat.

Van Knippenberg bespreekt in deze sessie de concrete aandachtspunten bij interne en externe onderzoeken, de verhouding tussen private opsporing en beroepsgeheim, en de impact van de wet op integriteitsdossiers en compliance-onderzoeken. Deze sessie raakt aan een fundamentele vraag: hoe blijft de advocaat vertrouwenspersoon én onafhankelijke actor in een context waar onderzoek en bewijsvergaring steeds complexer worden?

Onafhankelijkheid als fundament, niet als vanzelfsprekendheid

In de lezing ‘Strategieën voor advocaten om hun onafhankelijkheid tegenover cliënten te bewaren’ wordt een confronterende realiteit blootgelegd: de onderwereld op de legale bovenwereld neemt toe. Ondermijning gebeurt vaak subtiel, maar kan doelgericht de onafhankelijkheid van de advocaat aantasten — soms zonder dat dit meteen zichtbaar is.

Karin De Lange, strafrechtadvocaat en bestuurder van de Nederlandse orde van advocaten, gaat dieper in op deze mechanismen en op het belang van bewustzijn en weerbaarheid. Ze licht ook het initiatief van de Vertrouwensadvocaat toe: een laagdrempelig en vertrouwelijk aanspreekpunt voor advocaten die geconfronteerd worden met (of vrezen voor) ondermijning. Deze sessie maakt duidelijk dat onafhankelijkheid geen vanzelfsprekend gegeven is, maar een professionele houding die voortdurende waakzaamheid en ondersteuning vereist.

Deontologie als levende praktijk

Doorheen alle sessies loopt één rode draad: deontologie is geen beperking, maar een waarborg.

Door actuele dreigingen, technologische evoluties en maatschappelijke spanningen expliciet te benoemen, reikt dit congres advocaten inzichten en concrete handvatten aan. Het versterkt hun weerbaarheid, hun professionele autonomie en het vertrouwen dat cliënten, confraters en samenleving in hen stellen. In een rechtsstaat is de onafhankelijkheid van de advocaat geen detail maar een fundament. Dit congres wil dat fundament verdiepen, actualiseren en versterken.