Congresthema ‘Omgang met slachtoffers en kwetsbare personen’: Rechtshulp met empathie, expertise en structurele verankering

De omgang met slachtoffers en kwetsbare personen vraagt van advocaten méér dan juridische kennis alleen. Ze vereist empathie, gespecialiseerde expertise en een scherp inzicht in het beleidskader waarbinnen rechtshulp wordt georganiseerd. In een context waarin het vertrouwen in justitie onder druk staat en kwetsbare personen zich niet altijd gehoord voelen, onderzoekt dit congres hoe advocaten hun rol kunnen opnemen als juridische bijstandverlener én als bewaker van menswaardige rechtstoegang.

Rechtshulp voor slachtoffers

Rechtshulp aan slachtoffers kreeg de voorbije jaren een prominente plaats in de beleidsplannen van zowel de federale als de Vlaamse regering. Maar blijft het bij goede intenties en proefprojecten, of slagen we erin structurele en duurzame stappen te zetten?

In het paneldebat ‘Rechtshulp voor slachtoffers: visie en beleid, kansen en valkuilen‘ gaan Marnix Moerman (bestuurder rechtshulp bij de Orde van Vlaamse Balies), Barbara Huylebroek (advocaat bij Balie Brussel), Liesbet Paulissen (Zorgcentrum na Seksueel Geweld Limburg) en Isabelle Vanderhoeven (Agentschap Justitie en Handhaving) met elkaar in gesprek over fundamentele vragen: Leggen we de focus op eerstelijns- of tweedelijnsbijstand? Hoe maken we beide systemen complementair? Welke risico’s schuilen in versnippering of onvoldoende structurele verankering? Welke specifieke opleiding is nodig voor advocaten in hun omgang met slachtoffers?

Door beleidsmakers, praktijkjuristen en zorgprofessionals samen te brengen, ontstaat een genuanceerd beeld van wat nodig is om slachtofferbijstand niet alleen toegankelijk, maar ook kwalitatief en duurzaam te organiseren.

Het wettelijk kader van seksueel geweld

Bijna vier jaar na de inwerkingtreding van het vernieuwde seksuele strafrecht staan seksueel zelfbeschikkingsrecht en toestemming centraal in de Belgische strafwetgeving. Maar hoe vertaalt deze normatieve vernieuwing zich naar de praktijk?

In de lezing ‘Het wettelijk kader van seksueel geweld: theorie versus praktijk‘, analyseert Liesbet Stevens, adjunct-directeur van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, de recente evoluties in wetgeving en rechtspraak. Liesbet Stevens gaat dieper in op de praktische toepassing van het toestemmingsbegrip, de interpretatievragen in de rechtspraak en de rol van de advocaat in de bijstand van slachtoffers van seksueel geweld.

De confrontatie tussen theorie en praktijk toont hoe cruciaal gespecialiseerde kennis is, maar ook hoe belangrijk een zorgzame en correcte benadering van slachtoffers blijft binnen het strafproces.

Begrijpelijke rechtstaal als hefboom voor vertrouwen

Kwetsbare personen ervaren het recht vaak als afstandelijk en onbegrijpelijk. Juridische taal kan bescherming bieden, maar ook vervreemding creëren. Begrijpelijke communicatie is daarom geen bijkomstigheid, maar een essentieel onderdeel van kwaliteitsvolle rechtshulp.

In de interactieve workshop ‘Communicatie met kwetsbaren: luisteren zonder te oordelen, spreken zonder te oreren’ vertellen Maxime Meyfroidt en Ann Milis hoe advocaten met gerichte aandacht voor taalgebruik en houding een wezenlijk verschil kunnen maken.

Aan de hand van praktijkvoorbeelden leren deelnemers kwetsbaarheid herkennen, empathisch luisteren zonder te oordelen, brieven en adviezen lezersgericht formuleren en hoe ze mondelinge communicatie kunnen inzetten als eerste stap naar menswaardig recht.

De workshop vertrekt vanuit een eenvoudige maar krachtige gedachte: kleine ingrepen in communicatie kunnen leiden tot een meer gelijkwaardige dialoog — zonder extra tijdsinvestering of psychologische opleiding.

Van juridische bijstand naar menswaardige rechtstoegang

Door beleidsreflectie, strafrechtelijke expertise en communicatieve vaardigheden samen te brengen, biedt dit congres een multidimensionale kijk op slachtofferbijstand. Het toont hoe juridische kwaliteit, empathische benadering en structurele ondersteuning elkaar versterken.

De omgang met slachtoffers en kwetsbare personen is geen aparte niche binnen de advocatuur, ze raakt aan de kern van het beroep: vertrouwen, onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid.

Wie slachtoffers bijstaat verdedigt niet alleen hun rechten, maar draagt ook bij aan het herstel van vertrouwen in justitie en in de rechtsstaat zelf.