Van hype naar houvast: artificiële intelligentie met verstand en verantwoordelijkheid

Artificiële intelligentie is voor de advocaat al lang geen toekomstmuziek meer. In zoektools, documentanalyse, automatisering en beslissingsondersteuning vinden we haar al even terug. Na een snelle opmars is het nuttig de tijde te nemen voor een kritische reflectie, en die is boodnodig. Op het congres vindt u dus geen techbro’s met flitsende presentaties, maar inhoudelijke en praktijkgerichte informatie.

Met een lezing en een aansluitend paneldebat benaderen we AI als een krachtig hulpmiddel, natuurlijk mits correct gebruik, transparantie en respect voor de kernwaarden van het beroep.

In de lezing AI – praktische toepassingen en valkuilen nemen de sprekers afstand van buzzwords en doemscenario’s. In 2026 is het moment aangebroken om voorbij de hype te kijken en de klemtoon te leggen op wat AI vandaag wel en niet kan betekenen voor de dagelijkse praktijk van advocaten.

Erik Valgaeren schetst, samen met Jeroen Zweers en Matthias Vandamme, een helder overzicht van actuele trends in de Benelux en daarbuiten. Aan de hand van recente rechtspraak wordt duidelijk waarom AI-incidenten slechts het topje van de ijsberg zijn. De echte risico’s van deze technologie zitten vaak in de minder zichtbare valkuilen: blind vertrouwen in output, onduidelijke datastromen, schendingen van beroepsgeheim of een gebrek aan menselijke controle.

Bijzonder aandacht gaat uit naar de richtlijnen voor AI-gebruik binnen de advocatuur, waarbij de benaderingen van de Orde van Vlaamse Balies en de Nederlandse orde van advocaten kritisch naast elkaar worden gelegd. Niet om verschillen uit te vergroten, maar om te onderzoeken hoe deze kaders in de praktijk verzoenbaar en werkbaar kunnen zijn.

De sessie eindigt bewust interactief: met vragen uit het publiek wordt de brug geslagen naar het daaropvolgende paneldebat. Zit u zelf met een vraag? U kan ons deze steeds bezorgen via de pagina van de sessie.

“Citaat Erik Vangaeren.”

Waar de lezing focust op het perspectief van de advocaat, richt het paneldebat Breaking the black box de blik op de andere kant van het ecosysteem: de legal-tech leveranciers. Hun rol in het ontwikkelen, aanbieden en ondersteunen van AI-functionaliteiten is immers cruciaal.

In dit panel gaan leveranciers niet alleen in op wat technisch mogelijk is, maar ook op de verwachtingen die zij bij advocaten waarnemen. De ontwikkelaars buigen zich in deze sessie over pertinente vragen zoals: ‘hoe realistisch zijn die verwachtingen?’ ‘Welke keuzes maken softwarebedrijven op vlak van transparantie, databeveiliging, compliance en GDPR?’ En ‘Hoe vertalen abstracte ethische principes zich naar concrete software-architectuur?’

Met bijdragen van onder meer Ruud Helmes, David Robben, Kristof De Neys en Christophe Verstreken ontstaat een genuanceerd beeld van een markt die volop in beweging is, maar ook worstelt met terechte vragen rond verantwoordelijkheid en vertrouwen.

Onder moderatie en inhoudelijke duiding van Erik Valgaeren wordt duidelijk dat AI geen neutraal product is: keuzes in design, data en ondersteuning hebben directe impact op de praktijk en de deontologische positie van de advocaat.

AI wordt in deze sessies niet gepresenteerd als wondermiddel, noch als een bedreiging die alles overneemt. Wel als een instrument dat potentieel heeft, mits de juiste begrenzing. Om die grenzen te bepalen zijn recht, deontologie en professioneel oordeel van onschatbare waarde.

Door theorie, praktijk en technologie samen te brengen, biedt het congres advocaten geen pasklare antwoorden, maar iets waardevollers: inzicht, kritische vragen en handvaten om AI bewust, veilig en verantwoordelijk te integreren in hun praktijk.